اثر حاضر شامل دو مجلد از آثار علامه محمدتقى جعفرى است:
1ـ جبر و اختيار
2ـ وجدان
مسئله
جبر و اختيار از قديمىترين مسائل فكرى بشرى است كه در طول تاريخ تفكر
همواره مورد بحث و بررسى متكلمان و فيلسوفان شرق و غرب بوده است و در تاريخ
تفكر اسلامى، علاوه بر فيلسوفان و متكلمين، اصوليون نيز وارد اين بحث
شدهاند. در عصر حاضر، ديدگاه ميرزاى نايينى و شاگردان او اهميت بسزايى
دارد. در فلسفه غرب نيز در عصر حاضر، فيلسوفان تحليلى بحثهايى فراوان به
ويژه درباره رابطه اختيار با مسئله عليت را مطرح كردهاند. استاد جعفرى در
اين اثر ديدگاهى خاص دارد كه در برخى موارد، انديشههاى او، هم با آراى
فلاسفه اسلامى و هم با ديدگاههاى اصوليين مغايرت دارد.
كتاب وجدان
نيز كه اولين اثر مستقل در اين زمينه در تاريخ تفكر اسلامى است، از اهميتى
خاص برخوردار است. فيلسوفان اسلامى بيشتر به مباحث علم النفس پرداختهاند
تا انسانشناسى. خوشبختانه نويسنده در طول عمر پر بار خود، مباحث
انسانشناسى را بسيار جدى گرفت و از اين روى مطالبى فراوان در زمينه
موضوعات مختلف انسانشناسى به رشتة تحليل كشاند كه يكى از آنها همين كتاب
وجدان است. در اين اثر، ايشان مسئله وجدان را از ابعاد مختلف بررسى كرده،
در لابلاى مطالب خود به بررسى و نقد برخى ديدگاههاى انديشمندان، از جمله
روانشناسان و جامعهشناسان پرداخته است. علاوه بر اين، توجه به آثار
نويسندگان بزرگ غربى از قبيل: داستايوفسكى، بالزاك، ويكتور هوگو و ... در
اين اثر به خوبى آشكار است.
