«پنج» مجموعهای است از چهار نمایشنامه و یک فیلمنامه از محمود دولتآبادی؛ نویسندهای که بیش از هر چیز با رمانهای حجیم و جهانساز خود شناخته میشود. اما در این کتاب، دولتآبادی را در قالبی فشردهتر، موجزتر و صحنهمحور میبینیم؛ جایی که زبان، ریتم و سکوت نقش بسیار پررنگی دارند.
متنهای این مجموعه عبارتاند از:
1. خانهی آخر
2. تنگنا
3. گل آتشین
4. ققنوس
5. اتوبوس (فیلمنامه)
در این آثار، دولتآبادی به جای روایتهای طولانی و چندجلدی، به اتفاقهای محدود در زمانهای کوتاه رو میآورد. شخصیتها در این متنها بیش از آنکه از طریق توضیح توصیف شوند، از طریق گفتوگو، مکثها و فضا شکل میگیرند. زبان همچنان شاعرانه، گوشمحور و تنفسی است؛ همان زبانی که دولتآبادی به آن شهره است، اما اینبار در قالبی فشرده و صحنهای.
تصویرها در این متنها زادهی بدن، خاک، سایه، نور، سکوت و رفتارهای کوچک هستند؛ نه کنشهای بزرگ. همین باعث میشود این مجموعه، فرصتی باشد برای دیدن ریشههای جهان داستانی دولتآبادی پیش از گسترده شدن آن در رمانهایی همچون «کلیدر» یا «جای خالی سلوچ».
«پنج» برای خوانندگانی مناسب است که میخواهند دولتآبادی را از دریچهای دیگر ببینند:
نهتنها بهعنوان رماننویس، بلکه بهعنوان نویسندهای که زبان را صحنهپردازی میکند؛ زبان بهعنوان حرکت، تنش، سکوت، و حضور.
این کتاب پلی است میان نثر روایی و زبان نمایشی؛ جایی که دولتآبادی به جای ساختن جهانهای وسیع، انسان را در لحظههای نزدیک و دقیق قرار میدهد.
