کتاب کهن دیارا

در آغاز دهه شصت پادشاه با پیشنهاد شجاع الدین شفا، مشاور فرهنگی دربار درباره بزرگداشت ۲۵۰۰ سال تاریخ شاهنشاهی ایران موافقت نکرده و گفته بود: «هنوز خیلی زود است. بعداً خواهیم دید. او در آن هنگام در فکر انقلاب سفید بود و نمیخواست رویداد دیگری بر روند این انقلاب خدشه وارد کند. اما ده سال بعد که ایران مرحله عقب ماندگی اقتصادی خود را پشت سر گذاشته بود.

آمادگی کامل برای برگزاری چنین جشنی وجود داشت. ادوارد سابلیه (Edouard Sablier) روزنامه نویس فرانسوی در بازگشت از یک سفر طولانی در ایران در مجله اطلس (Atlas) چهره یی از ایران به دست می دهد و نخستین جملات این متن با گذشت زمان به طرز اعجاز آمیزی جنبه پیشگویی پیدا کرده است: ایران کشوری است رو به توسعه شهرها بسان قارچ های بعد از باران در آن روییده اند... طی بیست سال جمعیت تهران از سیصد هزار نفر به سه میلیون نفر رسیده و اتومبیل ها که غالباً بیش از ده سال ندارند و تعدادشان مدام رو به افزایش است، راه بندان هایی به وجود می آورند که هرگز ندیده بودم. از شهر تهران که بگذریم، باید گفت که شهرهای دیگر ایران نیز با سرعتی سرسام آور به توسعه اند. آنچه گفتیم جنبه های مثبت اوضاع امروز ایران است و ایرانیان طبقات مختلفی که من ملاقات کردم کم و بیش با گفته های من موافقند.

اما روی هم رفته نوعی احساس دلتنگی در میان مردم دیده می شود. بدیهی است که یک ملت نمیتواند بدون برخورد با مشکلات، نگرانی ها و محرومیت ها که از خصوصیات دوران تجدد است پیشرفت نماید. به همین جهت، پیشرفت این مملکت گسترده همانند جاهای دیگر با عدم درک عده یی از مردم و مقاومت گروهایی که منافع خود را در خطر می بینند و نیز بی صبری جوانانی که زمان تغییرات به نظرشان طولانی می آید مواجه است. (۱) «مقاومت» روحانیون و بزرگ مالکان از یک سو و بی صبری دانشجویان روشنفکران از سوی دیگر با اینکه با یکدیگر در تضاد بودند، از سال ۵۶ - ۱۳۵۵] نارضایتی های روز افزون مردم را دامن میزدند و این رویدادها به رفتن ما از ایران و استقرار جمهوری اسلامی منجر شد. اما در سال ۱۳۵۰] این عکس العمل ها پادشاه را نگران نکرده بود. در نظر او این رویدادها در یک کشور در حال جهش طبیعی می نمود و امیدوار بود که با بهره گیری از نتایج ترقی مملکت، اشکالات اجتماعی را از میان بردارد به انتظامات مردم پاسخ گوید و گروه های افراطی را با دیگران آشتی دهد.