کتاب اندیشه اخلاقی صدر, محمدباقر صدر, پژوهشگاه تخصصی شهید صدر
برشی از کتاب:
تحليل
انتقادی نظریه امر الهی
تنها بر پایه قاعده ای عمل کن که
در عین حال بتوانی بخواهی که آن قاعده قانونی عام باشد.
او عقد
قراردادهای قریب آمیز را مثال می زند. مثلاً شخصی قرارداد و پیمانی را به دلیل
آنکه خلاف منافع شخصی اوست نقض کند و زیر پا بگذارد. کانت می گوید: این عمل یعنی
نقض قرارداد در شرایطی که به نفعم نباشد، قاعده ای اخلاقی نیست به این دلیل که
نمیتوان آن را به عنوان قانونی عمومی در نظر گرفت و از همه خواست مطابق آن عمل
کنند؛ زیرا در این صورت هیچ قراردادی بسته نخواهد شد. پس مطابق اصل امر مطلق،
قاعده فوق، اخلاقی نیست؛ اما نه به دلیل اینکه نتایج بدی در پی دارد آن طور که
غایت گرایان انتظار دارند، بلکه چون قانونی خود شکن است و اگر طبق آن عمل شود دیگر
رسم پیمان بستن که پیش فرض قاعده است، از بین می رود.
اینها نمونه هایی از پاسخ های
وظیفه گرایان و نظریه های مختلف در این زمینه
نتیجه آن شد که هر نظریه وظیفه گرایانه باید تعیین کند که
عمل نگر است با قاعده نگر و اگر قاعده نگر است باید موضع خود را در قبال دو بحث
زیر تعیین کند.
