زمان اتفاقات رمان در اوایل دوره‌ی تایشو، یعنی سال ۱۹۱۲ و مرگ میجی و آغاز سلطنت امپراتور جدید است.
لحظه‌ی گذار در سراسر ژاپن به‌شدت احساس میشود. شخصیت بینام قهرمان بخش اول و طولانی رمان، «سنسی و من»، جوانی سادهلوح و جدی است که در آستانه‌ی فارغالتحصیلی از دانشگاه امپریال است؛ او یکی از نخبگان نسل جدید است که قرار است میراث دوره‌ی جدید را به ارث برد. موضوع، رابطه‌ی دشوار و عمیق او با مردی مسنتر است که او را سنسی [معلم] مینامد. بخش میانی و کوتاه رمان اشتیاق و رابطه‌ی ناموفق جوان ناشناس و سنسی را در مقابل رابطه‌ی او با پدرِ محتضرش میگذارد. پدر، مانند سنسی، نماد دوره‌ی میجی است که در آن لحظه در حال افول است. مضامین خیانت و شکست عزم اخلاقی مثل همه‌ی آثار سوسهکی در کوکورو نیز مضمونی اساسی است. در پایان این بخش، با بازشدن نامه‌ی طولانی سنسی، آینده‌ی جوان نیز تحتالشعاع قرار میگیرد. این نامه که بخش پایانی رمان نیز است، از بسیاری جهات شاهکار واقعی اثر است. سنسی در آستانه‌ی مرگ ناامیدانه‌اش، با نگارش این نامه میکوشد خود را از جایگاه ناخواسته‌ی معلمی بازخرید کند، اما این نامه باعث میشود جوانْ ناخواسته مرتکب اشتباه اخلاقی بزرگی شود...
