کتاب «کتابهای آبی و قهوهای» از لودویگ ویتگنشتاین، با ترجمهای دقیق و شفاف از ایرج قانونی و به همت نشر نی، از جمله آثار مهم و تأثیرگذار در فلسفهی زبان بهشمار میرود. این کتاب شامل دو رساله است که ویتگنشتاین برای تدریس در دانشگاه کمبریج نگاشته و میتوان آن را پیشدرآمدی مهم بر اثر بزرگ او، پژوهشهای فلسفی، دانست.
در این دو دفتر، ویتگنشتاین به طرح پرسشهایی بنیادین در باب معنای واژهها، کارکرد زبان، چگونگی پیروی از قواعد، و نسبت میان زبان و تفکر میپردازد. او با نثری ساده اما ژرف، نشان میدهد که فهم زبان در گرو مشاهدهی کاربرد آن در زندگی روزمره است، و معنا نه در تطابق با اشیاء بلکه در بافتهای گوناگون گفتاری و کنشهای انسانی پدید میآید.
کتابهای آبی و قهوهای، ازآنرو که حاصل گفتوگوی زنده و آزاد میان استاد و دانشجویاناند، از طراوت و صراحتی برخوردارند که آثار رسمیتر و نهاییتر او فاقد آناند. این ویژگی سبب شده است که این دو متن بهویژه برای کسانی که نخستین بار به فلسفهی ویتگنشتاین نزدیک میشوند، مدخلی روشن و قابلدرک بهحساب آید.
این اثر، بیتردید، یکی از متون بنیادین قرن بیستم در حوزهی فلسفه زبان، شناخت و معناست، و هنوز پس از دههها، یکی از سرچشمههای الهام برای پژوهشگران و علاقهمندان فلسفه به شمار میآید.