خیام و ترانهها از چه کسی سخن میگوید؟·کسى که بزرگترین منجم سدههاى میانه جهان است. بزرگترین ریاضىدان روزگار خویش است. در سرزمین زبان مادرى یکى از پنج شاعر بزرگ است.·کسى که در موردش جز از لابهلاى پردههاى مبهم مه هیچ نمىدانیم.·کسى که دُرّ یگانه نیشابور است. نیشابورى که بهخاطر مهاجرت دانشمندان سراسر گیتى مرکزیت فرهنگى داشت و خیل دانشجویان از دورترین نقاط مغرب و مشرق به این شهر جذب مىشد. و در مورد کتابخانههاى شهرش حرفهاى حیرتانگیز مىزنند. ·کسى که در دوران سقوط آل بویه و ظهور سلاجقه زیسته. در روزگارش جنگهاى صلیبى شروع شده. مسلمانهائى که مىخواستند بلاد کفر را مسلمان کنند طبیعى است با بلاد خود چه مىکنند. که در زمانهاش ظهور و قدرت باطنیه و قرامطه مشهود است. در طول حیاتش نخستین حکومت اسماعیلیه در ایران تشکیل شد. در عصر عظمتى زیست که مرزهاى ایران از حدود چین تا شام شامل هند و یمن بود.·بهعنوان حاذقترین پزشک روزگار براى معالجهی سلاطین مقتدر سلجوقى به دربار مىرفت. معالجهاش روى سنجر سلجوقى معروف است.·ستارهخوانى را از جنبههاى نامطلوب شغل خویش مىشمرد. بهندرت پیشگوئى مىکرد اما به شهادت تاریخ همواره پیشگوئىهایش درست از آب در مىآمد.·شناسائىاش لااقل سه فایدهی عمده دارد. اول استفادهی تاریخى و شناسائى گذشتهی ما و بخشى از آنچه بر سرمان آمده. دوم نمایش مقام ریاضیات و نجوم ایران در جریان علم جهان. سوم کمک به انتخاب و تصحیح رباعیات که در هزار سال گذشته نو مانده، به درد خورده و ظاهرا هزار سال دیگر هم کاربرد خواهد داشت.·کسى که یک شخص نیست. یک اندیشگى است. اندیشگى ایرانى. که راز بقاى ملت قدیمى ماست. اندیشگى ملتى که هنوز هم زنده است گاه نیز مىخندد.·و امروز متجاوز از چندهزار رباعى به نام اوست. که ملتى به نامش ترانه مىسراید. ملتى به نامش سکه زده است. پناه رندان زمانه است. نمایشگر آمال ملى است. تقریبا متعلق به ده قرن پیش است اما معاصر به نظر مىرسد. ازلى است. ابدى است. باستانى است. نماد روح این ملت است. ·انسانى مسلط و مجهز به علم است که همهچیز را بهخوبى مىبیند. بیش از همه زجر مىکشد. اما باقى مىماند.
