کتاب تفسیر نور 10 جلدی

گزیده ای از تفسیر نور سوره حمد

 سیماى سوره حمد

 سوره‏ ى حمد كه نام دیگرش «فاتحة الكتاب» است، هفت آیه دارد(1) وتنها سوره‏اى است كه بر هر مسلمانى واجب است روزانه ده بار آن را در نمازهاى شبانه روزى بخواند و در صورت ترك عمدى نماز او باطل است. «لاصلاة الاّ بفاتحة الكتاب»(2)

 بنا به روایت جابربن عبداللّه انصارى از رسول اكرم صلى الله علیه وآله: این سوره بهترین سوره‏هاى قرآن است. و به نقل ابن عباس؛ سوره‏ى حمد اساس قرآن است. در حدیث نیز آمده است: اگر هفتاد مرتبه این سوره را بر مرده خواندید و زنده شد، تعجّب نكنید.(3)

 از نامگذارى این سوره به «فاتحة الكتاب» توسط پیامبر اكرم‏صلى الله علیه وآله،(4) معلوم مى‏شود كه تمام آیات قرآن در زمان رسول خداصلى الله علیه وآله جمع آورى شده و به صورت كتاب در آمده است و به امر ایشان این سوره در آغاز و شروع كتاب (قرآن) قرار گرفته است.

 همچنین در حدیث ثقلین مى‏خوانیم كه پیامبرصلى الله علیه وآله فرمود: «انّى تارك فیكم الثقلَین كتاب اللَّه و عترتى»(5) من دو چیز گرانبها در میان شما مى‏گذارم، كتاب خدا و خاندانم. از این حدیث نیز معلوم مى‏شود كه آیات الهى در زمان پیامبرصلى الله علیه وآله به صورت «كتاب اللّه» جمع آورى شده و به همین نام در میان مسلمانان معروف و مشهور بوده است.

 آیات سوره‏ى مباركه فاتحه، اشاراتى در باره‏ى خداوند و صفات او، مسأله معاد، شناخت و درخواست رهروى در راه حقّ و قبول حاكمیت و ربوبیّت خداوند دارد. همچنین به ادامه‏ى راه اولیاى خدا، ابراز علاقه واز گمراهان و غضب‏شدگان اعلام بیزارى و انزجار شده است.

درسهاى تربیتى سوره‏ ى حمد

قبل از تفسیر سوره حمد سیمایى از درسهاى این سوره را ترسیم نموده و در صفحات بعد به شرح آن مى‏پردازیم؛

 1- انسان در تلاوت سوره‏ ى حمد با «بسم ‏اللَّه» از غیر خدا قطع امید مى‏كند.

 2- با «ربّ العالمین» و «مالك یوم الدین» احساس مى‏كند كه مربوب و مملوك است و خودخواهى و غرور را كنار مى‏گذارد.

 3- با كلمه «عالمین» میان خود و تمام هستى ارتباط برقرار مى‏كند.

 4- با «الرّحمن الرّحیم» خود را در سایه لطف او مى‏داند.

 5 - با «مالك یوم الدین» غفلتش از آینده زدوده مى‏شود.

 6- با گفتن «ایّاك نعبد» ریا و شهرت طلبى را زایل مى‏كند.

 7- با «ایّاك نستعین» از ابرقدرت‏ها نمى‏هراسد.

 8 - از «انعمت» مى‏فهمد كه نعمت‏ها به دست اوست.

 9- با «اهدنا» رهسپارى در راه حقّ و طریق مستقیم را درخواست مى‏كند.

 10- در «صراط الّذین انعمت علیهم» همبستگى خود را با پیروان حقّ اعلام مى‏كند.

 11- با «غیر المغضوب علیهم» و «لا الضّالّین» بیزارى و برائت از باطل و اهل باطل را ابراز مى‏دارد.