کتاب اخلاق ربانی 46, توبه, آداب و اسباب توبه و انابه

حضرت آیة الله العظمی حاج آقا مجتبی تهرانی ماه به مناسبت شروع ماه مبارک رمضان و فضیلت غیر قابل شمارش این ماه در بین ماه های سال و بهره های معنوی که بندگان خدا در این ماه برخوردار میشوند بحث مفصلی راجع به توبه ارائه فرموده اند. در این ماه بعد معنوی سالک الی الله تقویت میشود و چه بسا وجوب روزه برای آماده ساختن روح انسان برای تغذیه از اشراقات و الطاف خاصه خداوند است که در این ماه عنایت میشود تعبیراتی را که در روایات آمده حاکی از لطف خاص خداوند در این ماه است. پیغمبر اکرم در خطبه ای که در آخر ماه شعبان از ایشان نقل شده است فرمودند: «أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّهُ قَدْ أَقْبَلَ إِلَيْكُمْ شَهْرُ اللَّهِ بِالْبَرَكَةِ وَالرَّحْمَةِ وَالْمَغْفِرَه در این عبارات به جنبه های معنوی برکت رحمت و مغفرت اشاره شده است و چه بسا هر یک از این امور در ارتباط با یک دهه ماه مبارک باشد. در حقیقت دهه اول ماه مبارک رمضان در ارتباط با برکت الهی، دهه دوم در ارتباط با رحمت الهی و دهه سوم که لیلة القدر در بین لیالی این دهه است و امید غفران و مغفرت الهی بیش از پیش چشم بندگان را به خود خیره کرده است. انتخاب موضوع توبه از طرف استاد الله علی رغم اینکه به غنای معنوی این ماه افزوده است بی مناسبت با جنبه های معنوی روایت نبوی نمی باشد. معظم له این بحث را طی بیست و نه جلسه تقدیم علاقه مندان کردند. ایشان در جلسات یک تا ده این مباحث نخست به اهمیت موضوع توبه پرداخته و آن را اولین مقام از مقامات کلی سیر و سلوک بعد از ایمان شمارش میکنند و مقامات دیگر مانند تقوا، صدق انابه، مراقبه، محاسبه، توکل، رضا و تسلیم را در ادامه مقام تو به ذکر میکنند. اولین قدمی که عبد در وادی تو به بر میدارد منزل بقظه .است. بیدار شدن از خواب غفلت عبارت از قیام الله است و عرفا و اهل معرفت به این بیداری درونی و الله یقظه می گویند. اصرار بر گناه موضوع بعدی است که حضرت استاد نه با استناد به آیات و روایات . مورد نظر قرار داده اند. ایشان در ادامه توبه را در سه بعد فقهی اخلاقی و عرفانی بررسی کرده و توضیحات مبسوطی در این رابطه ارائه مینمایند. ایشان برای بر طرف کردن ظلمات ناشی از معصیت دو راه علمی و عملی ارائه میکنند که عبارت از سوزش درونی و ناراحتی قلبی در ارتباط با ارتکاب خلاف و نیز مجاهدت عملی در این راه است. طبق نظر فقها اوجب واجبات توبه است که ادله اربعه نیز کتاب، سنت، عقل و اجماع) بر آن صحه گذاشته است. این مباحث و موضوعات مرتبط با توبه در جلد اول با عنوان بیداری اولین گام توبه ارائه شده است.