از آغاز تاریخ رسمی بشر علم و دین با اشکال گونا گولشان با هم برده اند. نزاعی که به خصوص از قرن ۱۸ به این طرف آتش و از بین علم و دین شعله ور
کردند و در قرن ۱۹ زبانه ها کشید از خطاهایی بود که نشر مرتکب شده است. علم و دین هیچ گاه با هم جنگی نداشته اند، بلکه اگر جنگی بوده بین دانشمند و متدین بروز داشته است. این در قشر بودند که بدون دلیل با یکدیگر جنگیدند. عاقل از اینکه این در حقیقت مکمل یکدیگر بوده و هستند. در این میان عده ای گفتند دین توده ها را تحدیر می کند و افیون توده هاست اما واقعیت این است که دین را افیون توده ها کرده اند.نه اینکه ماهیت اصلی دین چنین باشد چه علم و هنر را هم می شود افیون توده ها نمود و ای بسا نیز چنین می تواند شده باشد.
آری فقط این نیست که از علم و هنر هم میتوان برای توده ها افیون درست کرد. دانشمندانی بوده اند که با استفاده از دقیق ترین اصول علمی حقوق انسانها را پایمال کرده و یا با ساختن مخرب ترین سلاح ها بشر را گرفتار جنگ و خونریزی ساخته اند. این موضوع هرگز نخواهد توانست ماهیت علم را دگرگون کند. ماهیت دین عبارت است از قرار دادن شخصیت آدمی در مسیر به ثمر رسیدن در جاذبه کمال.
